Fiyat nasıl hesaplanıyor?

Dosyanız yüklendiği anda üç aşamalı bir işlem başlar: (1) geometri sunucuda ölçülür, (2) seçtiğiniz üretim yönteminin maliyet modeline göre işlem süresi ve malzeme tüketimi hesaplanır, (3) hazırlık, kâr marjı ve KDV eklenerek nihai fiyat oluşur.

Tüm hesap sunucuda yapılır. Tarayıcıdan gelen hiçbir ölçü değerine güvenilmez; bu, fiyatın istemci tarafında değiştirilmesini imkânsız kılar.

STEP/IGES/BREP dosyanız OpenCASCADE çekirdeği ile açılır ve gerçek B-rep (sınır temsili) topolojisi üzerinden ölçülür. Elde edilen değerler: net hacim (cm³), yüzey alanı (cm²) ve parçayı saran EN KÜÇÜK dikdörtgen kütüğün ölçüleri (mm).

Kutu dosyanın eksenlerine göre değil, PARÇANIN kendi eksenlerine göre kurulur. Sebebi pratiktir: mühendis parçayı uzayda eğik kaydettiyse (montajdan tek parça dışa aktarıldığında olağan durum) eksene hizalı bir kutu parçadan katbekat büyük çıkar. Ölçtük: 200×20×10 mm bir lama üç eksende 35° döndürüldüğünde eksene hizalı kutu net hacmin 32 katına çıkıyordu. Bu, olmayan bir malzemeyi ve olmayan bir tezgâh süresini faturalamak demekti.

Aynı topoloji üzerinde özellik tanıma çalışır: silindirik yüzeyler içbükey/dışbükey ayrımıyla delik olarak, parçanın en üst/alt kotunda olmayan düzlemsel yüzeyler cep olarak, aşağı bakan ve alttan erişilemeyen yüzeyler ise ters açı olarak sayılır. Her delik ve cep için ayrıca DERİNLİK/ÇAP (L/D) oranı ölçülür — delik derinliği silindirik yüzeyin alanından (h = alan / 2πr) çıkarılır.

Bu sayılar tek bir katsayıya indirgenir — karmaşıklık çarpanı:

karmaşıklık = min(1 + 0.04·delik + 0.15·cep + 0.30·ters açı + Σ derinlik cezası , 3.0)
derinlik cezası = min((L/D − 3) · 0.12 , 1.0)      ← yalnızca L/D > 3 olanlarda

Sayı saymak yetmiyor: 10 mm derinliğinde bir Ø10 delik ile 80 mm derinliğinde bir Ø10 delik aynı iş değildir. L/D oranı 3'ü geçtiğinde talaş tahliyesi bozulur ve gagalama (peck) çevrimi gerekir, 5'i geçtiğinde uzun takım ve titreşim (chatter) kaçınılmaz olur. Eşiğin altındaki delikler bu cezayı ALMAZ — zaten delik sayısıyla ücretlendirilmişlerdir. Çarpan yalnızca işleme SÜRESİNİ etkiler, malzeme maliyetini değil. Üst sınır 3.0'dır ve tek bir patolojik oran (ör. L/D = 40) çarpanı tek başına tavana vurduramaz.

Parça düz, sabit kalınlıkta bir sac levha görünümündeyse (en büyük iki yüzü toplam alanın en az %60'ını kaplıyorsa ve kalınlık 30 mm'nin altındaysa) üç ölçü daha çıkarılır: sac kalınlığı, kesim uzunluğu ve delme sayısı. Kesim uzunluğu, parçanın açınım çevresidir ve modeli açmadan doğrudan hacimden türetilir:

kesim uzunluğu = (toplam alan − 2 · hacim / kalınlık) / kalınlık

Bu bağıntı, K faktörü 0.5 alınmış nötr eksen açınımının tam karşılığıdır — yani BÜKÜMLÜ parçalarda da doğru çevreyi verir, parçayı düzleştirmeye gerek kalmadan. Büküm sayısı ise eksen uzunluğu kalınlığın iki katından büyük olan silindirik yüzeyler sayılarak, iç ve dış bükülme yarıçapları tek bir büküm olarak eşleştirilerek bulunur. Bu ölçüler yalnızca ilgili yöntemlerde kullanılır ve yalnızca onların teklif belgesinde görünür.

2B çizimde hacim yoktur. Bu yüzden yukarıdaki katı model yolu değil, ayrı bir ölçüm yolu çalışır: çizimdeki kapalı konturlardan KESİM UZUNLUĞU (mm) ve DELME SAYISI çıkarılır. Bloklar patlatılır, çizimin birim başlığı okunup ölçüler milimetreye çevrilir, polyline yay segmentleri gerçek yay boyuyla ölçülür.

Doğrulandı: 300×200 mm plaka + 6 delik için sistem 1301,5 mm verdi; elle hesap 1301,6 mm — sapma %0,004.

İki sonucu var. Birincisi, 2B çizim YALNIZCA kontur kesme yöntemlerinde (lazer, plazma, su jeti, tel erozyon) kullanılabilir — hacim olmadığı için talaşlı imalat ve 3B baskı fiyatlandırılamaz. İkincisi, sac KALINLIĞINI siz bildirirsiniz; çizimde bu bilgi bulunmaz ve varsayılan bir değer koymak sessizce yanlış fiyat üretmenin en kolay yoludur.

DWG dosyaları önce DXF'e çevrilip AYNI motora verilir — paralel bir ölçüm yolu yazılmadı, böylece birim çevrimi ve akla yatkınlık denetimi gibi korumalar kendiliğinden geçerli olur. Dönüştürücü, çizimdeki kaç öğeyi okuyup kaçını yazdığını kendisi bildiriyor: hiçbiri atlanmadıysa fiyat normal DXF ile aynı temelde hesaplanır. Bir öğe okunamadıysa ihtiyatlı bir güvenlik çarpanı uygulanır ve kaç öğenin okunamadığı teklifte sayıyla yazılır.

Bu, hesabın kalbidir. Piyasada her yöntem farklı bir büyüklüğe göre fiyatlanır; hepsini hacme indirgemek yanlış fiyat üretir. Sistem altı ayrı model kullanır ve seçtiğiniz yöntem bunlardan birine bağlıdır.

Önce kütük hacmi sınırlayıcı kutudan bulunur; talaş hacmi ise kütükten net hacmin çıkarılmasıdır:

kütük hacmi = (X/10) · (Y/10) · (Z/10)          [cm³]
talaş hacmi = max(kütük hacmi − net hacim , 0)   [cm³]

Kütükten başlanır ve kaldırılan talaş süreyi belirler. MRR (Material Removal Rate), tezgâhın o malzemede dakikada kaç cm³ talaş kaldırabildiğidir; malzeme bazında tanımlıdır ve yönteme özel bir katsayıyla ölçeklenir — torna, aynı malzemede frezelemeden hızlı talaş kaldırır.

süre            = talaş hacmi / (MRR · yöntem katsayısı)     [dk]
alınan malzeme  = kütük hacmi

Malzeme kütük olarak satın alınır: parçanın kendisi değil, ondan çıkarıldığı blok faturalanır; aradaki fark hurdaya yazılır. Kütük ölçüsü PİYASA STANDARDINA yuvarlanır, çünkü tedarikçiden 17,8 mm plaka alınamaz. Standart olan şey plakanın kalınlığı ve çubuğun çapıdır; en ve boy testereyle kesilir, atölye kestiği kadarını öder. Ölçü zaten bir standart değere oturuyorsa (mühendislerin çoğu stoğa göre tasarlar) işleme payı EKLENMEZ — 40 mm yazan parça 40 mm plakadan çıkar, boş yere bir üst ölçüye zıplamaz. Yuvarlama her zaman fiyatı artırmaz: yuvarlak bir mile kare kütük yerine çubuk seçilir ve bu daha ucuza gelir. Atölye bu yuvarlamayı panelden kapatabilir.

Kütük kavramı yoktur; süre basılan NET hacimden gelir. Bir bloktan fire çıkarmanın burada fiziksel karşılığı yoktur.

süre            = net hacim / (biriktirme hızı · yöntem katsayısı)   [dk]
alınan malzeme  = net hacim

Hurda kalemi burada da sıfır değildir: destek yapıları, raft/brim ve başarısız baskılar gerçek bir malzeme israfı üretir ve atölyenin fire katsayısıyla fiyatlanır.

Bu yöntemlerde hacmin süreyle HİÇBİR ilgisi yoktur. Maliyeti belirleyen şey, kesilen çevrenin uzunluğu ve sacın kalınlığıdır. Kalınlık arttıkça kesme hızı düşer:

etkin hız    = referans hız · malzeme faktörü · (referans kalınlık / kalınlık) ^ 1.15
kesme süresi = kesim uzunluğu / etkin hız                        [dk]
delme süresi = delme sayısı · delme süresi / 60                  [dk]
süre         = kesme süresi + delme süresi

1.15 üssü, lazer güç/kalınlık eğrilerinin yaklaşık davranışıdır: kalınlık iki katına çıktığında hız yarıdan fazla düşer. Tel erozyonda bu üs 1.0'dır — o zaman formül tam olarak alan bazlı (mm²/dk) hâle gelir ki sektörde tel erozyon böyle fiyatlanır. Malzemede İÇ İÇE YERLEŞTİRME (nesting) hesaba katılır: tek parçada levhadan bir dikdörtgen harcanır, ama çok adette parçalar birbirinin içine geçirileceği için parça başına düşen levha alanı azalır. İlk parça tam dikdörtgeni öder (levha kenarına konur, komşusu yoktur), sonrakiler yerleşik oranı öder. Kutusunun yarısını dolduran «L» biçimli bir parçada 50 adette malzeme yaklaşık %40 düşer. Yerleşim verimi %100 alınmaz — kesim ağzı (kerf), levha kenar payı ve geometrik yerleşim kaybı gerçektir. Kutusunu zaten dolduran dikdörtgen bir parçada bu hesap hiçbir şeyi değiştirmez. Her yöntemin bir azami kalınlığı vardır ve aşıldığında teklif üretilmez, sizi uygun bir yönteme yönlendirir.

Piyasada büküm, vuruş başına fiyatlanır. Süre doğrudan büküm adedinden gelir:

süre = büküm adedi · büküm başına süre     [dk]

Büküm sayısı geometriden tespit edilemezse sistem sıfır büküm varsayıp bedava fiyat üretmez — teklifi reddedip sizi atölyeyle doğrudan iletişime yönlendirir.

Süre işlenen yüzey alanından gelir:

süre = yüzey alanı / alan işleme hızı     [dk]

Bu bir HİZMET yöntemidir: parçayı siz getirirsiniz. Bu yüzden malzeme ve hurda kalemleri hesaba HİÇ girmez ve teklif belgesinde de gösterilmez — zaten sahip olduğunuz malzemeyi ikinci kez faturalamak yanlış olurdu.

Burada iki maliyet üst üste biner: her parçanın makinede geçirdiği çevrim süresi ve bir kereye mahsus kalıp bedeli.

süre        = çevrim süresi / 60 / göz sayısı     [dk, parça başına]
kalıp bedeli= sipariş başına TEK SEFER            ← adetle çarpılmaz

Kalıplı üretimin ekonomisi tam olarak budur: kalıp bedeli adede bölündüğü için 10 adette birim fiyat çok yüksek, 10.000 adette ihmal edilebilir çıkar. Bu yüzden düşük adetlerde gördüğünüz rakam şaşırtıcı olabilir — hata değil, kalıbın kendisidir. Kalıp bedeli teklif belgesinde ayrı bir satır olarak açıkça gösterilir.

Sistem deliklerinizi görür ama deliğin NE OLDUĞUNU bilemez: matkapla delinecek bir boşluk mu, kılavuz çekilecek M8 diş mi, yoksa rayba çekilecek H7 toleranslı bir pim deliği mi? Bu bilgi ancak PMI (Product Manufacturing Information) taşıyan dosyalarda bulunur ve pratikte gelen dosyaların neredeyse hiçbirinde yoktur.

Tahmin etmek yerine SORUYORUZ. Teklif formundaki iki alan doğrudan hesaba girer:

diş çekme  = diş adedi · dakika/diş                    ← karmaşıklık çarpanının DIŞINDA
özel tolerans = toplam işleme süresi · (1 + ek yük %)  ← diş süresi dahil

İkisi farklı biçimde fiyatlanır çünkü farklı şeylerdir. Diş çekme SAYILABİLİR bir operasyondur: her diş için kılavuz çevrimi ve takım değişiminin payı — süre adetle doğru orantılıdır. Karmaşıklık çarpanının dışında tutulur, çünkü o çarpan talaş kaldırmanın zorluğunu ölçer; kılavuz çevrimi ondan bağımsızdır. Özel tolerans ise bir operasyon değil ÇALIŞMA BİÇİMİDİR: finiş pasoları yavaşlar, ara ölçüm yapılır, hurdaya çıkma riski artar — bu yüzden adet başına sabit bir ücret değil, işleme süresinin tamamına yüzde olarak biner. Bu iki alanı boş bırakırsanız fiyat, bu özellikler eklenmeden önceki hesapla birebir aynı çıkar. Tarifeyi (dakika/diş ve tolerans yüzdesi) atölye kendi panelinden belirler.

Yöntem hangi model olursa olsun, süre ve malzeme belirlendikten sonra kalan hesap aynıdır:

malzeme      = (yoğunluk[kg/dm³] / 1000) · kg fiyatı · alınan malzeme
işleme       = (süre · karmaşıklık / 60) · saatlik tezgâh ücreti
hurda/fire   = talaş hacmi · fire katsayısı
yüzey işlemi = yüzey alanı · birim yüzey maliyeti

Hazırlık maliyeti (tezgâh kurulumu + CAM programlama) siparişin tamamı için BİR KEZ hesaplanır, adetle çarpılmaz. Makine bir kez kurulur, program bir kez yazılır. Adet arttıkça bu sabit maliyet parça başına eriyeceği için birim fiyat düşer.

hazırlık     = ((setup dk + CAM dk) / 60) · saatlik ücret   ← sipariş başına tek sefer

ara toplam   = (malzeme + işleme + yüzey + hurda) · adet
               + hazırlık + kalıp bedeli
marj         = ara toplam · (kâr marjı % / 100)
KDV matrahı  = ara toplam + marj
KDV          = KDV matrahı · 0.20
genel toplam = KDV matrahı + KDV
birim fiyat  = genel toplam / adet

KDV oranı %20'dir. Teklif belgesinde ara toplam, KDV ve genel toplam ayrı satırlarda; birden fazla adet seçildiğinde KDV dahil ve hariç birim fiyatlar da ayrıca gösterilir. Her satır kuruşa yuvarlanıp ÖYLE toplanır — yani belgedeki satırları elle topladığınızda genel toplamı birebir bulursunuz.

Aynı anda 20 parçaya kadar dosya yükleyebilirsiniz. Her parça kendi geometrisi, kendi adedi ve seçtiğiniz yöntemin kendi modeliyle AYRI AYRI fiyatlanır; hazırlık maliyeti de her parça için ayrı hesaplanır (her biri tezgâhta ayrı bir kurulum ister).

Teklif belgesi buna göre üretilir: ilk sayfada tüm parçaların satır satır dökümü ve genel toplam, ardından her parça için tek parçalık teklifin aynısı olan birer detay sayfası.

Fiyatı belirleyen hiçbir sayı kodda sabit değildir. Malzeme yoğunluğu ve kilogram fiyatı, MRR, kesme hızı ve kalınlık üssü, delme süresi, azami kalınlık, alan işleme hızı, büküm başına süre, çevrim süresi, göz sayısı, kalıp bedeli, fire katsayısı, tezgâhın saatlik ücreti, setup ve CAM süreleri, yüzey işlemi birim maliyetleri ve kâr marjı — hepsi atölyenin yönetim panelinden düzenlenir ve veritabanında tutulur.

Atölye ayrıca hangi üretim yöntemlerini sunduğunu kendisi seçer; kapalı bir yöntem müşteri formunda hiç görünmez. Bir parametre değiştiğinde bundan sonra üretilen tüm teklifler yeni değeri kullanır; geçmiş teklifler ise üretildikleri andaki fiyatlarıyla saklandığı için değişmez.

Bir dosya açılabiliyor ama katı model analizi güvenilir sonuç vermiyorsa (model yüzeylerden oluşuyorsa, geometri kopuksa veya özellik tanıma başarısız olursa) sistem teklifi reddetmez. Ölçüler modelin üçgenlemesinden alınır ve delik/cep sayılamadığı için karmaşıklık çarpanı yerine atölyenin belirlediği ihtiyatlı güvenlik çarpanı (varsayılan 1.35) uygulanır.

Bu durum gizlenmez: teklif yanıtında ve belgede müşteriye not olarak yazılır, atölyenin panelinde ise teklif "Güvenlik Çarpanı (Eksik Veri)" rozetiyle işaretlenir. Dosya hiç açılamıyorsa fiyat üretilmez; sistem sizi STEP olarak yeniden dışa aktarmaya yönlendirir.

Bir dosyada birden fazla parça varsa (montaj) teklif üretilmez. Nedeni fiyatın doğruluğudur: kütük hacmi tek bir sınırlayıcı kutudan çıkarıldığı için parçalar arasındaki boşluk da malzemeymiş gibi faturalanırdı. Parçaları ayrı dosyalar hâlinde yükleyin — toplu yükleme tam da bunun için var.

Şeffaflık için bunları da açıkça belirtmek gerekir: fiyatın üzerine platform komisyonu eklenmez — sistem atölyenin kendi maliyet ve marjını hesaplar, aradan pay almaz. Nakliye, ambalaj, gümrük, kalite belgelendirme (ör. malzeme sertifikası) ve ısıl işlem bu otomatik hesabın dışındadır; bunlar için bizimle iletişime geçmeniz gerekir. Diş çekme ve özel tolerans ise artık hesabın İÇİNDEDİR (bkz. bir üstteki bölüm).

Üretilen rakam bir maliyet analizidir ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı sipariş öncesi teyit edilmelidir.